"Yirminci Yüzyıl Kadınının Hayatı: John Steinbeck’in ‘Sardunyalar’ Adlı Eserinde Elisa’nın Davranış Kalıplarını İncelemek"

 

John Steinbeck’in “The Chrysanthemums” (Sardunyalar) adlı kısa hikâyesi, birçok konuyu

ele alan etkileyici bir edebi eserdir. Bu konulardan biri de feminizmle ilgili meselelere dairdir.

John Steinbeck, bu meseleleri Elisa ile hikâyedeki iki erkek arasındaki ilişkiler üzerinden ele

alarak dikkat çeker. Bu iki erkekten biri Elisa’nın kocası, diğeri ise çiftin bahçesine yol

sormak ve bazı aletleri tamir edip bileyleyerek para kazanmak için gelen seyyar tamircidir.

Bu hikâyede Elisa’nın hayatla mücadelesini ve başarma tutkusunu görebiliriz. 1938 yılında

yayımlanan bu hikâye, o dönemde erkeklerin kadınlara karşı genel bakış açısını ortaya

koymaktadır. Henry’nin, yani kocasının, ve tamircinin Elisa’ya karşı tavırları; Elisa’nın

hayatındaki sınırlı etkinlikler ve özgüvenli bir kadın olma arzusu, John Steinbeck’in “The

Chrysanthemums” (Sardunyalar) adlı eserindeki feminist konuların altını çizer.

“The Chrysanthemums” (Sardunyalar), 20. yüzyılın erkek egemen dünyasını ve kadınların

yalnızca sınırlı eylemleri gerçekleştirme şansı olduğu günlük düzeni tanıtır. Hikâyenin

yayımlandığı yıllarda bu günlük düzende kadınların sınırlandırıldığı ve bu sınırlamanın

edebiyata yansıdığı bir gerçektir. Bu dönemde sosyal statü kazanabilen ve bu konuda adım

atabilen kadın örnekleri oldukça azdır. John Steinbeck, bu tür toplumsal meselelere ilgi

duyan bir yazar olmuştur Bu nedenle yalnızca “The Chrysanthemums”da değil, “Fareler ve

İnsanlar” (Of Mice and Men) ve “Gazap Üzümleri” (The Grapes of Wrath) gibi eserlerinde de

toplumsal cinsiyet rollerini ve bu rollerin getirdiği sonuçları ele almıştır.

John Steinbeck, bu hikâyede iki erkeğin davranış biçimini ve bu davranışların Elisa’nın

hayatını nasıl etkilediğini ortaya koyar. Henry’nin ve tamircinin belirli sözleri ve Elisa’ya olan

yaklaşımları, erkek egemen toplumda var olan ve modernizmle birleşen kaybolmuş kadın

kişiliğini bize en yakından tanıtır. Hikâyeyi dikkatle yorumladığımızda, Henry’nin iyi bir eş

olmadığını görebiliriz. Elisa’nın konuşmalarına her zaman kendini güçlü bir insan gibi

hissederek başladığını fark edebiliriz. Henry’ye işleri nasıl halledebildiğini anlattığında,

kendine güveni açıkça görülmektedir. Ancak Henry’nin yorumları, Elisa’yı 20. yüzyılın gerçek

hayatına geri çeker. Aynı durum tamirciyle yaşadığı konuşmada da meydana gelir.

Başlangıçta Elisa, tamirciye para vermemekte kararlı, güçlü bir kadın gibi görünür; fakat

daha sonrasında otoriteye yenik düşer.

Kendini güçlü ve özgüvenli bir kadın gibi göstermeye çalışsa da, Henry’nin hiçbir zaman

onun yaptıklarından memnun olmadığını görebiliriz. Elisa’nın güçlü bir kadın olma isteği

Henry’nin onunla konuşmaya başladığı anda sönmeye başlar.

Ayrıca, tamircinin davranışları da Henry’ninkilerden çok farklı değildir. Elisa her ne kadar

tamirciden etkilenmiş gibi görünse de, tamircinin ona karşı tutumu alaycıdır. Daha yeni

tanıştığı bir kadın olan Elisa’ya ne yapıp ne yapamayacağını sınırlandıracak şekilde

yaklaşması, o dönemde erkeklerin kadınlar üzerindeki gücünü simgeler.

Kendi açımdan hikâyeyi değerlendirdiğimde, anlatının 20. yüzyıl modern edebiyatına iyi bir

şekilde ışık tuttuğunu ve Amerikan Rüyası’nın beraberinde getirdiklerini iyi yansıttığını

düşünüyorum. Büyük Buhran dönemindeki ikili ilişkileri işlemekle kalmayıp, aynı zamanda

kadın-erkek ilişkisinin altını çizen ve cinsiyet kavramının 20. yüzyıldaki kavranışını dışa vuran

bir kısa hikâye görüyoruz. John Steinbeck, bu hikâyede modern dünyanın ikili ilişkilerini

anlatmakla kalmıyor, aynı zamanda bir kadının modern dünyadaki ikilemini de dile getiriyor.

                                                                                                 Çağan Ata Haykır